Câu chuyện Người Chăn Đất

Trước khi có mảnh đất này, tôi mở một quán cà phê kết hợp hoa kiểng. Tôi tin vào nó. Tôi bỏ vào đó tất cả những gì mình có.

Nó thất bại. Không phải kiểu thất bại từ từ để mình kịp xoay, mà là mất trắng. Thứ duy nhất tôi còn giữ được là bài học — và lúc đó tôi cũng chưa biết bài học ấy là gì.

Rồi tôi nhận cải tạo một khu đất phèn nặng trong nơi tôi công tác. Khu đất bị bỏ hoang nhiều năm vì không ai trồng được gì trên đó. Đất phèn hoạt động, pH đo được 2,5. Nước trong mương có màu gỉ sắt.

Tôi không có vốn, không có kinh nghiệm cải tạo đất phèn, và không có ai bảo đảm việc này sẽ thành. Thứ tôi có là nền tảng phụ giúp gia đình làm nông từ nhỏ.

Tháng 12 năm 2023, tôi đưa máy vào khai hoang. Lúc đó quán cà phê vẫn còn hoạt động — tôi không đóng cửa nó để lao vào mảnh đất này. Suốt năm 2024 tôi làm cả hai: quán vẫn chạy đến tháng 12 năm 2024 mới dừng hẳn, còn ngoài đồng thì líp đã lên, cây sinh khối đã bén rễ.

Thứ đẩy tôi đi tiếp không phải là một bản kế hoạch. Cha tôi mất, để lại những ước mơ còn dang dở. Tôi nhận mảnh đất này để làm nốt phần việc ông chưa kịp làm.

Suốt năm đầu tiên với đất phèn, tôi vẫn ở tâm thế đi chinh phục. Đất không chịu thì ép, ép không được thì ép mạnh hơn. Tôi coi mảnh đất là đối thủ phải khuất phục cho bằng được.

Rồi mọi thứ sụp đổ. Đến lúc không còn gì để ép nữa, tôi mới chịu dừng lại mà nhìn và nghe: nước đi đường nào, chỗ nào phèn bốc lên, cây nào sống được, con giun xuất hiện lại ở đâu trước. Triết lý người chăn đất hình thành từ chỗ đó — không phải từ lúc tôi mạnh nhất, mà từ lúc tôi hết cách.

Đất phèn bị nghẹt cũng vậy. Nó không chết. Nó bị tắc. Và cách xử lý không phải là ép nó cho nhanh — ép thì hỏng. Phải khơi thông từ từ, đúng thứ tự, rồi chờ.

Khơi thông mảnh đất cũng là khơi thông chính mình. Tôi không nói câu đó cho hay. Tôi nói vì suốt 30 tháng đó, hai việc ấy diễn ra cùng lúc.

Từ đó tôi gọi việc mình làm là nghề chăn đất. Chăn, không phải khai thác. Người chăn thì đi cùng đàn, biết con nào yếu, biết khi nào nên dừng. Người khai thác thì chỉ tính xem lấy được bao nhiêu trước khi hết.

Đất là một thực thể sống. Nó có vi sinh vật, có giun, có cấu trúc, có trí nhớ về những gì mình đã đổ xuống nó. Đối xử với nó như một tài nguyên để vắt kiệt thì nó kiệt thật — và đó chính là lý do khu đất này từng bị bỏ hoang.

30 tháng cho ra một con số: 2.750kg nông sản, và một vụ có lãi. Con số đó không lớn. Nhưng nó chứng minh được điều cần chứng minh: quy trình này chạy được, trên đất mà người ta đã bỏ.

Việc tiếp theo là chuyển giao. Toàn bộ quy trình cải tạo đất phèn chi phí thấp, cùng những chỗ tôi đã làm sai, đều được ghi lại và chia sẻ công khai. Ai muốn làm theo thì lấy về dùng. Tôi không giữ lại gì.